Jodła pospolita (j. biała), Abies alba Mill.
Rodzina Sosnowate (Pinaceae)
Gatunek rodzimy; gleby żyzne, świeże i wilgotne, lubi wilgotne powietrze, w młodości cieniolubny, wrażliwy na zanieczyszczenia powietrza i późne przymrozki [1, 2]
Drzewo do 50 m wys., żyje kilkaset lat. Występuje przede wszystkim w górach pd. i środ. Europy [1, 2].
- Bogactwo zastosowań
- Kwiaty
- Szyszki
- Trzpienie
- Ziołolecznictwo
- Igły
- Wyborne maszty okrętowe
- Siedlisko
- Zbiór szyszek
Jodła od wieków dostarczała nam dóbr wszelakich. Jej młode gałązki wykorzystywano przy warzeniu piwa, z odpowiednio przygotowanych młodych korzeni skręcano powrozy i wyplatano kosze, a zakrzepła żywica służyła muzykantom jako kalafonia. Używano jej również zamiast mirry do kadzideł i przy produkcji plastrów. Z nasion tłoczono leczniczy olejek, którym nacierano bolące stawy i obrzęki. A młoda kora służyła do garbowania skór [3, 4, 5, 6].
Jodła pospolita, podobnie jak świerk pospolity czy sosna pospolita, jest rośliną jednopienną, oznacza to, że na jednym drzewie występują obok siebie zarówno kwiaty żeńskie (♀), jak i męskie (♂).
Szyszki jodeł nie zwisają z gałęzi, jak u większości iglaków, lecz na niej stoją. Niektóre jodły, w tym nasza jodła pospolita, mają charakterystycznie odstające "chorągiewki", które są wystającymi zakończeniami łusek wspierających.
Szyszki jodły po dojrzeniu rozsypują się na drzewie i spadają na ziemię jako pojedyncze łuski i nasiona. Na gałęziach pozostają ich osie, tzw. trzpienie. Dlatego pod jodłą, w przeciwieństwie do świerka, czy sosny, nie znajdziemy kompletnych szyszek.
W ziołolecznictwie stosuje się terpentynę i olejek jodłowy, które mają właściwości rozgrzewające i odkażające. Olejku używa się m.in. do inhalacji przy stanach zapalnych górnych dróg oddechowych. Nie należy jednak przesadzać z intensywnością takiej terapii, gdyż zawarty w olejku jodłowym d-karen 3 ma działanie alergizujące [7].
Igły jodły są spłaszczone o wierzchołku zaokrąglonym lub lekko wciętym, z charakterystyczną, przylgowatą “stopką” u nasady. Z wierzchu są ciemnozielone i błyszczące, a od spodu mają dwa wyraźne białe paski [1, 2].
Od wieków ceniono pnie jodły, które cechował prosty kształt, duża długość oraz elastyczność i lekkość drewna. Były one doskonałymi masztami statków i cennym towarem. Dlatego od dawna z uwagą obserwowano potrzeby jodły do jej prawidłowego wzrostu i rozwoju:
"Jodła iest drzewem pierwszéy wielkości i naywiększém ze wszystkich iglastych u nas w lasach rosnących, (...) powałom nie ulega, do rębności dochodzi w setnym albo w setnym dwudziestym roku (...) żyie iednak dlużéy i do dwieście pięćdziesiąt albo i trzysta lat zdrowo się przechowuie, grunt lubi umiarkowanie wilgotny, nie zbyt pulchny ale żyzny i głęboki, na piaskach suchych i na bagnach w cale się nie udaie, przytrafia się na górach miernych, szczególniéy od strony północnéy, na równinach także dobrze rośnie, szrony i śniegi nie bardzo mu szkodzą..." [4]
Jodła pospolita jest wysokim drzewem (do 50 m wys.), które tworzy szyszki tylko w części wierzchołkowej. Jak już wspomniano, po dojrzeniu rozpadają się one na drzewie na pojedyncze łuski. Dlatego w celu pozyskania nasion jodły dla szkółek, konieczne jest zerwanie szyszek z drzewa przed ich rozsypaniem się. Zdjęcie przedstawia zbiór szyszek jodły pospolitej w Parku Narodowym Gór Stołowych, w celach reintrodukcji tego gatunku (za uprzejmością dr Zbigniewa Gołąba).
Literatura:
- Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 33-35
- Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 40-41
- "Encyklopedyja powszechna", TOM XIII, 1863. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa. s. 401-402
- Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA. s. 305-315
- Józef Gerald-Wyżycki, 1845. Zielnik Ekonomiczno - Techniczny. Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845. s. 100-102
- Krzysztof Kluk, 1786."Dykcyonarz Roślinny". Drukarnia J.K. Mci y Rzeczypospolitey, Warszawa 1786. s. 193-195
- "Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa" pod redakcją H. Strzeleckiej i J. Kowalskiego, 2000. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000. s. 209-210
opracowała Anna Górska, Wrocław 2015