Sosna limba (limba), Pinus cembra L.

Rodzina Sosnowate (Pinaceae)

Gatunek rodzimy, pod ochroną częściową; lubi gleby głębokie i świeże, ale w z reguły rośnie w miejscach skalistych, światłolubny, odporny na mrozy, wiatr, choroby i zanieczyszczenia powietrza [1, 2, 3]

Wolno rosnące drzewo o regularnej koronie, z gałęziami aż do ziemi, żyje kilkaset lat (maksymalnie 1200 lat). Występuje w Alpach i Karpatach oraz na Syberii (odmiana syberyjska) [1, 2, 3].

• Limba w 1799 roku
• Kwiaty męskie
• Nazewnictwo
• Komody - mól się nie lęgnie
• Kwiaty żeńskie
• Balsam karpacki
• Szyszka
• Orzeszki limbowe
• Igły po 5
• Kształt korony

Bonifacy Jundziłł tak w 1799 roku opisywał limbę:

"P. Cembra rośnie na górach Karpackich, Tirolskich, Sybirskich; Szyszki ma Piniolowym prawie równe a ziarna ich równie jak Pinjole do jedzenia i na Oley są używalne." [4]

Kwiatostany męskie limby, podobnie jak u kosodrzewiny lub sosny pospolitej, są zbudowane z licznych kwiatów męskich osadzonych na wspólnej osi. Mają one kolor purpurowy lub żółty.

"Górale polscy drzewo to zowią limbą, niekiedy ale rzadko linbą; Bojki znów i Hucuły czyli górale rusińscy, kidrem (Kidr, Cedr) mianują." [6]

"Drzewo cedru syberyjskiego jest białe, przyjemnie pachnące.  W szkatułkach, komodach i szafach z niego robionych nigdy nie znajdują sie mole." [7]

Kwiaty sosny limby, podobnie jak u innych sosen, są zebrane w kwiatostany - kilku milimetrowe szyszeczki.

"Z części żywicznych wydobywa sie w Węgrzech tak nazwany balsam karpatski, któren jest koloru białego, płynny, ma zapach i smak podobny do olejku jałowcowego; zbiera się on przez ułamanie gałązek, z których kroplami spływa, albo przez wygotowanie onych." [7]

Wspomniany powyżej balsam karpacki, zwany też olejkiem limbowym, był popularnym lekiem w wieku XVII i XVIII [8]. Stosowano go głównie zewnętrznie, na rany - dezynfekcja i tamowanie krwawienia [9] stany zapalne skóry, jak róża powodowana przez paciorkowce Streptococcus pyogenes, ale też na zawroty głowy, szum w uszach, głuchotę, zapalenie opłucnej czy tyfus [10]. Wykazuje on głównie działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne [3].

Szyszki tego gatunku mają łuski jasnobrązowe z wyrostkiem usytuowanym na wierzchołku tarczki. Pod każdą łuską rozwijają się dwa duże, bezskrzydełkowe nasiona, zwane czasem orzeszkami limbowymi.

"Orzeszki zatem limbowe mają smak słodki, przyjemny, migdałowaty, a jedzą się tak jak orzechy laskowe lub wyciska się z nich olej. Na Syberyi zazwyczaj po obiedzie lub wieczorem częstują temi orzeszkami, których jest tam wielka obfitość, a przeciwnie orzechów laskowych braknie. Kupcy rossyjscy do Warszawy przybywający, często przywożą te orzeszki, tak zwane cedrowe (kiedrowe), wraz z szyszkami, które po sklepach na sprzedaż wystawiają." [6]

Nasiona limby są dość duże i, w przeciwieństwie do sosny górskiej i pospolitej, nie mają skrzydełek. Zawierają one dużo składników odżywczych i są jadalne. Limba nie rozsiewa się przez wiatr, jej nasiona roznoszą wiewiórki i ptaki (orzechówka zwyczajna, dzięcioły i krzyżodzioby), które gromadzą je na zimę w swoich niewielkich spiżarniach.

Według Herbarza (1568 rok) Marcina Siennika orzeszki limbowe można stosować w celu odżywienia l wzmocnienia "człowieka wyschłego" oraz jako lekarstwo w stanach zapalnych płuc, gardła, układu moczowego i lędźwi [5].

Z Herbarza Marcina Siennika z 1568 roku:

"Linba jest Drzewo wielkie
s którego żywica wypływa
daie owoc wielki w szyszkach "
[6]

Igły u limby są zgrupowane po pięć, w przeciwieństwie do kosówki i sosny pospolitej, u których występują po dwie. Młode gałązki limby są grube i mocno żółto lub brązowo owłosione.

"Limba z daleka lub pierwszego mniej dokładnego wejrzenia, jest nieco do sosny zwyczajnej podobną, lecz przypatrzywszy się lepiej dostrzeżemy, że jej gałązki są dużo grubsze, a gałęzie, chociaż na dół opuszczone, zawsze wierzchołkiem podnoszą się do góry, przez co jeżeli okaz rośnie bujnie i w zaciszu, ma postać piramidalną." [6]

Literatura:

1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 60
2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 73-74
3. Wikipedia - Sosna limba – (pl.) dostęp 03.02.2017.
4. Jundziłł Bonifacy S. , 1799. "Botanika stosowana czyli wiadomość o własnościach y uzyciu roslin w handlu, ekonomice, rękodziełach, o ich Oyczyźnie, mnożeniu, utrzymywaniu według układu Linneusza". Drukarnia Dyecezyalna, Wilno 1799. s. 392
5. Marcin Siennik, 1568. "Herbarz to iest Ziół tutecznych, postronnych y zamorskich opisanie, co za moc maią...". Druk Mikołaj Szarfenberger, Kraków 1568. s. 141-142
6. "Encyklopedyja powszechna", TOM XVII, 1864. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa. s. 63-64
7. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. Zielnik Ekonomiczno - Techniczny. Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845. s. 111-112
8. Wielka Encyklopedia Tatrzańska - limbowy olej – (pl.) dostęp 12.02.2017
9. Parr B., 1809. "The London Medical Dictionary, Including Under Distinct Heads Every Branch of Medecine" Tom 1. J. Johnson, London 1809
10. Parr B., 1819. "The London Medical Dictionary, Including, Under Distinct Heads, Every Branch of Medicine; Viz. Anatomy, Physiology, and Pathology, the Practice of Physic and Surgery, Therapeutics, and Materia Medica; with Whatever Relates to Medicine in Natural Philosophy, Chemistry, and Natural History" Tom 2. Mitchell, Ames, and White. Philadelphia 1819

opracowała Anna Górska, Wrocław 2017

wróć